Klang, Knalpot en een winnaar – de laatste dag van de Gaudeamus Muziekweek

De Gaudeamus Muziekweek 2012 is ten einde. Met een uitreiking, een slotconcert en enkele toespraken kwam deze editie van het internationale nieuwe muziekfestival tot een afronding. Ruim 130 nieuwe stukken waren deze week te horen in Utrecht. Kerken, concertzalen, musea, de Hortus en de buitenlucht maakten deel uit van de lange reeks locaties waar het festival hoorbaar was. Het afsluitende programma-onderdeel op zondag voegde daar nog een bijzondere plek aan toe: een oude fabriekshal was de treffende context voor de ‘werkplaatsproductie’ die Klang en Knalpot er presenteerden. De Gaudeamus Muziekweek heeft met deze veelheid aan speelplekken laten zien zich te willen verhouden tot de stad Utrecht en de nieuwe muziek die haar kern vormt daadwerkelijk een context te bieden die verder voert dan een anonieme cultuurbunker. De openheid en gastvrijheid die het festival daarmee uitstraalt, werkt aanstekelijk en wervend.

De winnaar van de Gaudeamusprijs die de rode draad van het festivalprogramma vormde, was een opmerkelijke. Konstantin Heuer -22 jaar oud slechts- componeerde het even compromisloze als hermetische Alaska voor de combinatie van 4 stemmen, een klein strijkersensemble en electronica. Een (neo-)expressionistische exercitie van ruim twintig minuten, gebaseerd op de teksten van dichter Gottfried Benn, wiens werkzame leven niet helemaal toevallig samenviel met dat van Schönberg en consorten. De krachtige bewoordingen van Benn zijn gegoten uit expressionistisch beton en de noten die Heuer erop componeerde zijn al even solide. Het werk straalt een sterke overtuiging uit, passend bij de missie die Heuer kennelijk heeft opgevat om zijn denken in toonsystemen en compositieregels. Overigens zijn dergelijke opvattingen over componeren in de meer recente muziekgeschiedenis weinig minder dan een vloek: Heuers insteek is weinig modieus. Voor de luisteraar -mijzelf geenszins uitgezonderd- was het resultaat van dit systeemdenken en de rigide klank van Alaska een zware dobber. De akoestiek van de Nicolaïkerk (waar het stuk afgelopen dinsdag te horen was) gaf het beluisteren van het stuk een extra handicap: de galm van de kerk vermengde de klanken van strijkers en stemmen tot een onontwarbare geluidswolk. De jury bij monde van de Canadees Paul Butterfield roemde evenwel het eigenzinnige karakter van het werk dat zich bij het doorgronden ervan, gedroeg als een druppel kwik: ongrijpbaar. Zoveel mensen, zoveel smaken. Én zoveel meningen, dat werd gisteren na de uitreiking duidelijk. Heuer is een prijswinnaar die voor reuring zorgt en dat is altijd een goede zaak.

Naar het slotconcert dat de uitreiking inleidde, werd door velen uit gezien. De twee groepen -Klang met haar benen stevig in de gecomponeerde traditie en Knalpot afkomstig uit wat je een popesthetiek zou kunnen noemen- waren door Gaudeamus aan elkaar gekoppeld om een kruisbestuiving tot stand te brengen. Door te proeven aan elkaars werkwijze en wellicht de beste elementen daaruit te combineren in de zoektocht naar een nieuwe methodiek, was de verwachting waarschijnlijk dat dit ook daadwerkelijk nieuwe klanken zou opleveren. Dat viel wat tegen. De twee groepen hadden een korte, maar intensieve periode samengewerkt en presenteerden hier het resultaat van dat proces. In een klein uurtje schoten de twee ensembles langs tal van stilistische ijkpunten: minimale ambientklanken, spierballenrock met een ritmische hinkstapsprong, Haagse School maar ook dubreggae en metal kwamen langs. Klang en Knalpot putten daarbij uit hun eigen repertoire waarbij (fragmenten van) werk van Tom Johnson, Alison Isadora en Kate Moore langskwamen. Meest opmerkelijk aan de samenwerking was het evidente gebrek aan een échte bevruchting van elkaars idioom en werkmodus. Op enkele uitzonderingen na, speelden de twee groepen hun eigen werk en lieten dat op fraaie wijze in elkaar vloeien. De schaarse momenten dat de musici als een collectief opereerden, maakten vooral duidelijk hoe ver deze twee werelden nog steeds van elkaar zijn verwijderd. De spontane, losse stijl van Knalpot verwerd tot een wat plichtmatige invulling van de gemaakte afspraken. Andersom durfde Klang zich niet te onttrekken aan diezelfde afspraken waardoor de muziek nergens echt los kwam van het idee. Met andere woorden: het compromis was zichtbaar en voelbaar. Het muzikale poldermodel dat een en ander als resultaat had, was soms veelbelovend, maar het ontbrak nog aan de échte inspiratie die de tekentafel waarop het project was geboren, ontstijgt. Dat deze botsing van werkmethodes niet meteen geweldige resultaten oplevert, is overigens evenmin verrassend. Voorbeelden te over, zowel in Nederland als daarbuiten, van ensembles en popmusici die hun pogingen een dergelijke oversteek te maken, zagen stranden in goede bedoelingen maar magere resultaten. Wat niet wil zeggen dat dit niet naar meer smaakt: Klang en Knalpot zullen hun samenwerking continuëren, resulterend in de toekomst in een gezamenlijk programma.

De combinatie van het concert van Klang en Knalpot met de uitreiking aan Heuer gaf het slot van de Muziekweek een enigmatisch einde. De twee groepen musici die zichzelf zo graag hoorbaar willen maken voor een groter publiek met open oren versus de individuele componist die zijn eigen creatieve hersenspinsels in juist een expressionistische stijl giet waarbij de maker zich op geen enkele manier lijkt te bekommeren om het publiek dat zijn werk moet horen. Aanpassingsvermogen versus eigenzinnigheid, collectief versus individu, muzikale bruggen versus een smal kronkelend steegje. Gaudeamus bood geen principiële keuzes in haar festival, maar schetste in de afgelopen week het hele spectrum aan muzikale mogelijkheden die door een grote hoeveelheid componisten, ideeën en invalshoeken tot stand zijn gebracht. De Gaudeamus Muziekweek is daarmee wat zij moet zijn: een cruciaal muzikaal forum, waar muziek als grenzeloze discipline -openstaand voor alles wat haar makers relevant vinden- mag bestaan. Des te vreemder waren de woorden van jurylid Paul Butterfield die de ‘100% muziek’ van winnaar Konstantin Heuer roemde. Als íets is aangetoond deze Muziekweek editie, is het tegenovergestelde: dat muziek zich op vele manieren kan verhouden tot andere disciplines en presentatievormen. En juist met dat profiel kan Gaudeamus nog lang, héél lang van grote waarde zijn voor het muziekleven, in het bijzonder dat van Utrecht.

Advertenties

0 Responses to “Klang, Knalpot en een winnaar – de laatste dag van de Gaudeamus Muziekweek”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




Geerts Twitter

Deze site


%d bloggers liken dit: