Cultuur in Utrecht na 2018 – het juryrapport

Gisteren -9 januari- werd de rapportage van de jury van de Culturele Hoofdstad 2018 openbaar. Eind november, direct na de presentatie van het bidbook ten overstaan van de jury, werd al duidelijk wat niemand durfde geloven: Utrecht moest de race om de Culturele Hoofdstad voortijdig verlaten. Nu ligt de inhoudelijke motivatie voor dat oordeel er en die liegt er bepaald niet om. Hieronder wil ik terugkijken op de profilering van Utrecht 2018 in relatie tot de bevindingen van de jury.
Het juryrapport in vogelvlucht: een gebrek aan een ‘(opwindende) artistieke visie’, de ‘Europese dimensie te zwak vertegenwoordigd in het programma’, uiterst kritische woorden over de ‘duurzaamheid’ van het programma en tot slot proeft de jury ook nog ‘a lack of passion and of urgency in the presentation’ in de houding van de bezoekende Utrechtse delegatie.
Daarnaast geeft het juryrapport zeker ook ruimte aan enkele positieve zaken maar dan is de bijl uiteraard al lang gevallen. De kritiek is -eufemistisch uitgedrukt- niet mals en richt zich bovendien op kernpunten van wat de status van Culturele Hoofdstad 2018 vereist.
Dat mij dit oordeel niet erg verbaast, mag bekend heten. Een aantal bevindingen van de jury beschreef ik hier een jaar geleden al. Evenwel had niemand kunnen of zelfs maar dúrven voorzien dat Utrecht al in de eerste ronde zou worden uitgeschakeld. Met het programma van 2013 -de viering van 300e verjaardag van de Vrede van Utrecht- had Utrecht de jury, de criticasters en de politiek nog kunnen laten zien wat ze waard is. Die mogelijkheid om kritiek en pijnpunten te pareren is Utrecht 2018 zelfs ontnomen. De ‘tweetrapsraket’ van de Vrede van Utrecht en Utrecht 2018 is nu, nog vóór de lancering, doelloos geworden.
In de dubbele opdracht die de Vrede van Utrecht had, zat een enorm risico. Het zware historische stempel dat de viering van de Vrede van Utrecht in 2013 draagt heeft de ontwikkeling van plannen voor 2018 in de weg gezeten. Een jubileum van een historische gebeurtenis vergt een andere insteek, werkwijze en stijl dan het verwerven van de titel Culturele Hoofdstad van Europa waarbij vooral vooruit moet worden gekeken. Hoewel dit inzicht inmiddels al tot plannen voor een nieuwe organisatie voor Utrecht 2018 (die vanaf 2014 operationeel had moeten worden) heeft geleid, heeft dit aspect de jury tot de constatering gebracht dat de plannen onvoldoende duurzame effecten genereren voor de culturele sector én dat deze te weinig profiteert van kennisoverdracht ná Utrecht 2018.
Dit gebrek aan duurzaamheid in de plannen voor Utrecht 2018 hangt nauw samen met de (artistieke) visie van de Vrede van Utrecht. De organisatie die zich bezig heeft gehouden met Utrecht 2018 heeft zich met name gericht op de politieke, en maatschappelijke context van de ambitie culturele hoofdstad te worden. Artistieke inspiratie, vervat in avontuurlijke en ambitieuze ideeën, heeft nauwelijks een plek gekregen in de plannen voor 2018. De samenvatting van het bidbook voor 2018 -nog maar zo kort groots gepresenteerd- is een verzameling maatschappelijke ambities, culturele gemeenplaatsen en half uitgewerkte ideeën vervat in ronkende kreten. De concrete artistieke plannen die erin staan, missen relevantie en actualiteit. Ook de samenhang tussen de drie themalijnen ontgaat mij. Juist in die samenhang ontbreekt een onderscheidende (artistieke) visie die verbindt, richting geeft en inspireert. Een enkele goeie slogan (‘Create your City’) en een fraaie vormgegeving daargelaten is het een boekje dat niet kan verhullen dat hier veel lucht wordt gebakken. Dat is de jury niet ontgaan, getuige de harde woorden waarmee zij haar rapportage beëindigt : ‘In its overall assessment, the Panel felt that the city of Utrecht’s application falls short of the “European Dimension” criterion, is very traditional and conventional in its cultural programme and lacks an exciting artistic vision.’
Opmerkelijk vind ik de lovende woorden die de jury over heeft voor de marketingstrategie van Utrecht 2018. Wat mij juist het meest heeft gefrappeerd in de online communicatie van Utrecht 2018, zijn de campagnefilmpjes waarmee de organisatie zich het afgelopen jaar op het internet manifesteerde. Het meest in het oog springende voorbeeld was het filmpje De auditie, bedoeld om een plek te verwerven in de publieke beeldvorming van Utrecht 2018. Een ‘viral’ zal wellicht de wens zijn geweest. In een kort, luchtig portret van een auditiesituatie ten overstaan van een gezaghebbende jury worden de andere kandidaatsteden op semi-humoristische wijze geportretteerd. ‘Alaaf’ roepende Limburgers in carnavalskostuum, onverstaanbaar brabbelende Friezen en koddige Brabanders met haperende Philipslampen. De Utrechtse kandidaat is uiteraard fris, jong en bruisend. Hier mag ‘de ander’ worden uitgelachen, is de explicitiete boodschap. In plaats van een positieve presentatie van wat Utrecht vermag op cultureel vlak, worden de andere kandidaatsteden op kinderachtige wijze weggehoond: cultuur als instrument om zich in platte stereotypen af te zetten tegen mensen uit een ander deel van Nederland. Bij het zien van dit filmpje had ik het gevoel dat de campagne voor Utrecht 2018 zichzelf had begraven. Ironisch genoeg gaan zowel de Limburgers, de Friezen als de Brabanders door voor de volgende ronde.
Met dit échec -want dat is het- komt een verwachtingsvol hoofdstuk in de geschiedenis van de stad tot een einde. De luchtfietserij is voorbij en de benen mogen weer stevig op de grond. Ongetwijfeld zal het nu mislukte -althans wat beoogd resultaat betreft- samenwerkingsverband tussen kunst, maatschappij en politiek bij velen naar meer smaken. Nieuwe ideeën voor de toekomst van Utrecht en haar (culturele) profilering zullen weer op de tekentafels van politici verschijnen. Laten we hopen dat die ideeën met veel lef, artistieke visie en zelfbewustzijn kunnen wortelen in de stad.

Advertenties

0 Responses to “Cultuur in Utrecht na 2018 – het juryrapport”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




Geerts Twitter

Deze site


%d bloggers liken dit: