Cultuur in Utrecht ná 2018 – wat dan wel?

Op deze pagina’s heb ik de afgelopen tijd geschreven over ontwikkelingen binnen en rondom het cultuurbeleid van de Gemeente Utrecht. Niet zozeer als kenner, maar wel als betrokken en (enigszins) geïnformeerde actieve deelnemer aan wat er in de stad wordt georganiseerd op het gebied van cultuur. Ik was daarbij kritisch: zeker naar de beleidsmakers en een instelling als de Vrede van Utrecht. Door alle hectische ontwikkelingen van het laatste jaar binnen de culturele profilering van de stad, zou ik bijna vergeten zijn ook iets positiefs te roepen over wat er gebeurt in Utrecht aan mooie, inspirerende en onderscheidende kunst. Het gedoe rond De Utrechtse Spelen, de afgang in de race om de Europese Culturele Hoofdstad 2018 en -meer algemeen- de wegvallende overheidssteun aan veel kunstinstellingen hebben het afgelopen jaar de Utrechtse cultuur in de schaduw gezet. Terwijl er ondertussen ook gewoon prachtige dingen plaatsvinden.

En ook ik vind dingen mooi, voor wie daar aan zou willen twijfelen. Mijn commentaar op een aantal zaken komt voort uit een liefde voor de cultuur in Utrecht; niet uit een overtuiging dat er hier niets interessant gebeurt. Ik meen alleen dat er vanuit verschillende hoeken te veel opportunisme is te horen over wat kunst ‘zou moeten doen’ voor de stad. Kunst als glijmiddel voor grote publieksevenementen, economische spin-off of als statusverhogende vernissage. Juist daar ageer ik tegen, niet omdat ik denk dat kunst daar niet geschikt voor is, maar omdat een focus op díe dingen de intrinsieke waarde van kunst geen goed doet. Kunst heeft een waarde van zichzelf, die zich laat formuleren rond de begrippen creativiteit, fantasie, gelaagdheid van betekenissen, communicatie en verrassing. Kunst inspireert tot het ervaren van de dagelijkse werkelijkheid vanuit andere perspectieven.

Naast alle pogingen van de stad om er bij te horen door kunst en cultuur te importeren zou ik vooral willen roepen: Kijk naar jezelf, Utrecht! Er is zoveel moois, unieks en geweldigs in deze stad! Dat hoeft heus niet van buiten de stadsgrenzen te komen. En het hoeft ook niet steeds een ‘groots publieksspektakel’ of ‘topvoorstelling’ te zijn. De waarde van cultuur zit in de haarvaten van de samenleving net zo goed als in kostbare musea of concertzalen. Dat breed geschakeerde palet aan kleuren dat de stad rijk is, vormt een optelsom van haar mensen, haar geschiedenis, haar wensen en haar zelfbeeld. Dát op zich is al waardevol omdat het het unieke smoelwerk van Utrecht is en nergens anders vandaag kán komen. Onderscheidende kunst begint met het waarderen van wie je zelf bent, niet met het aankopen van een extern project, schilderij of muziekstuk.

Utrecht ís geen cultuurhoofdstad. Dat wethouder Lintmeijer het vernietigende commentaar van de jury van Utrecht 2018 in het voordeel van de stad wenste te lezen (‘Utrecht is eigenlijk al zover’), is begrijpelijk, maar niet realistisch. Ooit heb ik iemand horen zeggen dat Utrecht de ideale ‘B-stad’ is. Dat vind ik mooi. Utrecht als permanente broedplaats waar primaire ontwikkelingen en prikkelende ideeën een plek hebben zonder dat deze meteen in het bedenkelijke jargon van deze tijd ‘Topkunst’ genoemd hoeft te worden. Wat we nodig hebben is een lange adem, een bewust gebrek aan aanpassingsvermogen, eigenwijze kunstenaars, een openminded publiek en een infrastructuur die er niet voor is zichzelf in stand te houden maar creativiteit te faciliteren. Dan veert het ruime potentieel aan creatievelingen op, dan ontstaat er chemie die onvoorziene invalshoeken oplevert en kan cultuur bijdragen aan vruchtbare kruisbestuivingen tussen verschillende maatschappelijke sectoren. Met het binnenvliegen van één evenement gebeurt dat niet.

De kiemen en kleine kwetsbare plantjes van een vernieuwde cultuursector zijn al zichtbaar in de stad, net als de pracht van enkele weelderige struiken en de schaduw van ranke platanen. Utrecht moet voor haar jonge, prille kunstenaars een paraplu kunnen zijn, die hen enigszins uit de wind houdt en hun ontwikkeling de ruimte geeft. Die jeugd moet aandacht krijgen (en niet alleen in de kunst trouwens!). Sinds sloper Halbe Zijlstra -die zijn politieke carrière in de Domstad begon- grijnzend maar met droge ogen de hele research & development van de Nederlandse kunstwereld heeft afgeschaft, is het van groot belang dat alle relevante partijen ruimte maken voor jonge kunstenaars. Het zijn deze kunstenaars die ervoor zorgen dat er over tien, twintig, dertig jaar ook nog iets gebeurt in de stad anders dan fietswedstrijden, herdenkingen van historische gebeurtenissen of politiek correcte, zouteloze netwerkevenementen voor grijze mannen in pak. 

Die jeugd zag ik onlangs bij de allerlaatste aflevering van het Proeflokaal, de muzikale experimenteertuin die zijn 100ste editie beleefde en sinds 2001 talloze musici de kans gaf hun ideeën uit te testen. Hier zag je wat kunst mag zijn: ontregelende performances, chaotische presentatie, mislukking en succes op elkaar gestapeld in anderhalf uur gelukzalige verbazing. Jammer dat het Proeflokaal verdwijnt, want ik zag en hoorde daar de jonge generatie kunstenaars waar Utrecht het van zal moeten hebben. Ook zo’n plek is Stadserf Roodnoot, waar kleinschalige cultuuruitingen (van beeldende kunst tot muziek) een warm nest vinden om zich te presenteren. Le Guess Who bouwt al enkele jaren een festival voor nieuwe, onderscheidende popmuziek dat langzaam maar zeker een cruciale internationale reputatie begint te verwerven; de creatieve tandem van het nieuwe festival Spring dat voortkomt uit Springdance en Huis aan de Werf zal ongetwijfeld een nieuw interessant festival (Spring) tussen de disciplines dans en theater uit de grond weten te stampen. Het Centraal Museum dat met haar even ambitieuze als inspirerende directeur Edwin Jacobs een frisse wind door de toch wat stoffige collectie laat waaien; de dynamische theaterdansvoorstellingen van DOX; de voortvarende muzikale plannen van Gaudeamus die zich verbinden met andere (muzikale) initiatieven in de stad; de pionierende beeldende kunstorganisaties BAK en Casco, de visuele kracht van de voorstellingen van Boukje Schweigman, de inspiratie en aanzuigende werking die van Colin Benders’ Kytopia uitgaat, het elk jaar weer prachtige programma van jeugdtheaterfestival Tweetakt, het immer op internationaal nivo opererende Liszt Concours. Ik vergeet veel (en mijn blik vangt vooral de muziek- en theatersector) maar het is er echt allemaal. Bijna.

Enkele jaren geleden had Utrecht het geluk louter krachtige, inventieve en inspirerende mensen te hebben in de leiding van haar culturele instellingen. Het Muziekcentrum Vredenburg, de Stadsschouwburg en het Centraal Museum werden geleid door visionaire karretrekkers. Laat de inzet van de Gemeente Utrecht zijn dat dit soort mensen -dringend gewenst bij het aanstaande Muziekpaleis en De Utrechtse Spelen- zich welkom voelen in de stad, hier prettig kunnen werken en nieuwe verbindingen kunnen leggen. En niet dat er -bijvoorbeeld- straks een indrukwekkend, verantwoord maar smakeloos cultureel programma als decoratie voor de start van de Tour de France 2017 wordt opgetuigd. Om toch maar te doen alsof we erbij horen.

Zaak is onze huidige en toekomstige creatieve krachten te gebruiken voor het (herbe)vestigen van de identiteit van Utrecht in plaats van te hopen dat het gras in onze stad wellicht groener wordt wanneer we eenmaal dezelfde Pokon gebruiken als onze buren. Grassroots werkt alleen op eigen mest. Kunst moet primair mensen op creatieve, vernieuwende wijze verbinden en niet als een elegante stoplap worden aangewend om politieke of economische belangen van een passend imago te voorzien. 

Advertenties

0 Responses to “Cultuur in Utrecht ná 2018 – wat dan wel?”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




Geerts Twitter

Deze site


%d bloggers liken dit: