De neoliberale uitverkoop: cultureel ondernemerschap.

We hebben het geweten: toen bijna drie jaar geleden de meest visieloze, opportunistische en asociale regering aantrad die Nederland ooit heeft gekend werd Halbe Zijlstra staatssecretaris van cultuur. Heerlijk meewaaiend op de bruine wind die Wilders en zijn PVV door t land lieten gaan, bleek de man er trots op níets van de sector te weten. Dat zeggende leverde zijn eerste grijns op. Deze zou worden gevolgd door nog vele andere grimassen bij het steeds weer herhalen van het zalige neoliberale mantra: ‘verdien u eigen geld als elke ondernemer’.
Inmiddels zijn belangrijke pijlers van de Nederlandse cultuursector verdwenen of verzakt en heeft Zijlstra noch zijn opvolger íets gedaan aan het realiseren van maatregelen die het aantrekkelijk moet maken te investeren in cultuur of vermogende partijen te verbinden aan de kunstsector. En blijkt daarnaast dat tal van hooggeplaatste politici, met Zijlstra’s partijgenoten van de VVD voorop, er een hobby van maken gemeentelijke, provinciale of rijksgelden geld weg te sluizen naar privé-‘ondernemingen’ ter ondersteuning van eigen belangen of die van hun vrindjes.
Is het dát ondernemerschap dat Zijlstra bedoelde: het wegsluizen van publiek geld ter persoonlijk voordeel? Precies dat, wat hij en zijn kornuiten systematisch en opzichtig kunstenaars en andere ‘subsidieslurpers’ in de schoenen schuiven: het misbruiken van subsidiegeld?

Het is me wat. De Gouden Eeuw, het door velen geroemde hoogtepunt van de Nederlandse schilderkunst, kon niet alleen bestaan door geweldige kunstenaars maar dreef op de aanwezigheid van de enorme rijkdom die ons land destijds bezat. Rijkdom die óók gebruikt werd om kunst mee te produceren. De Nederlandse kunst uit de Gouden Eeuw is in de loop der eeuwen bepalend geworden voor onze identiteit; haar imago zorgt nog immer voor een permanente impuls aan de wijze waarop Nederland zich internationaal profileert. Maar was Rembrandt een ondernemer in de zin dat Zijlstra dat bedoelde? Maakte Rembrandt een offerte voordat hij de kwast in de verf stak? Een marketingplan? Ik dacht het niet.

Het cultureel ondernemerschap van Zijlstra en zijn grijnzende adjudanten bestaat niet. Het heeft ook nooit bestaan, tenzij in de hersenspinsels van handige charlatans en politici zonder idee van de waarde van cultuur. Rembrandt schreef geen offertes, maakte geen marketingplan: hij schilderde werk dat deel is gaan uitmaken van de cultuur van mij, u én van Zijlstra cs.

Een overheid die investeringen in de cultuur overlaat aan de markt, heeft besloten haar toekomstige identiteit ondergeschikt te maken aan die van McDonalds, Shell of Nestlé. De overheid -en dat definieer ik heel naïef als wij, onze maatschappij, ons land, ons idee over onszelf en perspectief op onze toekomst- is de eerste en belangrijkste belanghebbende bij het stimuleren van cultuur. Kunst en cultuur maken Nederland tot Nederland. Zonder Rembrandt, Van Gogh of Rietveld ís er helemaal geen Nederland. Normen en waarden, inmiddels bejaarde termen uit de tijd van Balkenende waarmee we evenwel dagelijks worstelen, komen voort uit gedeelde culturele vergezichten die mensen een kader biedt voor hun identiteit, levenswijze en zicht op de wereld. Normen en waarden ontspruiten niet uit jaarrekeningen, investeringen of een 4-baans snelweg.

Dat ondernemerschap is een farce, een stok om de kunst en haar beoefenaars mee te slaan op het moment dat het de neoliberale slopersbende gerieft. Marktwerking in alle ‘onstoffelijke’ sectoren van de samenleving leidt tot een puinhoop die geen enkel probleem oplost, méér geld kost dan ooit tevoren, inefficiënt werkt en bovendien het geld in de verkeerde zakken laat stromen. Kijk naar de gezondheidszorg, de bankensector en de pensioenverzekeraars. Niemand die er iets mee is opgeschoten behalve ondernemers die het gat ingedoken zijn en datgene wat voorheen publiek geld was nu zelf opstrijken.

Overigens gaat dát de kunst niet gebeuren. Er komt namelijk geen enkele ‘marktpartij’ de enorme krater vullen die voorheen bijvoorbeeld ‘talentontwikkeling’ heette. Omdat het geen markt is en nooit zal worden. Kunstproductie kost geld omdat je investeert in een product dat onbekend is, waarvan je niet weet of het ‘goed’ is en evenmin of de mensen het ‘leuk’ zullen vinden. In veel gevallen blijkt het geld te kosten, zo nu en dan draait de boel kostendekkend en soms, héél soms levert het iets op waar generaties lang nog aan wordt verdiend. De term ‘cultureel ondernemerschap’ verhult een laffe houding ten opzichte van het uitdragen van een zekere ‘nationale’ identiteit. Waarom zou ‘de overheid’ de Nederlandse identiteit laten bepalen door ‘marktpartijen’. Het naar boven halen van de ‘waarde’ van kunst schuilt niet in een goed bedrijfsplan, maar in de keuzes die overheden, kunstfondsen en mecenassen maken in kunstontwikkelingen die een onderscheidend, innovatief perspectief op onze toekomstige identiteit geven.

Onlangs werd bekend dat de bezoekcijfers bij de podiumkunsten in ons land een teruggang van enkele tientallen procenten laat zien. En die cijfers komen uit 2012: nog vóórdat de bezuinigingen van Zijlstra echt effectief werden. Zoals Ryclef Rienstra (directeur van de VandenEnde Foundation) hier aanduidt, is de grootste schade die het kabinet Rutte I heeft aangericht imagoschade. Door het nog nimmer vertoonde dedain van de betrokken politici in de discussie over de cultuur heeft de kunst, de kunstenaar en het publiek voor een deel het vertrouwen in zichzelf verloren. Die schade is nooit meer in te halen.

Marktwerking dus. Medici worden ondernemer en zijn gebaat bij het vergroten van hun markt: hoe meer mensen er ziek zijn, hoe beter. De huursector wordt momenteel door VVD’er Blok met kenmerkend gebrek aan kennis onder handen genomen met als doel het privatiseren ervan. Weg met de sociale woningbouw. De huurbaas interesseert alleen de hoogste prijs, creëert dus graag schaarste én daarmee, uiteraard, een groot aantal woningzoekenden. De mooiste moet nog komen: het privatiseren van de gevangenis. Doet u zelf even de analyse en stelt u vast waar de ondernemende gevangenisdirecteur naar streeft. Juist ja.

Vorige week heeft senator Rogier van Boxtel (geen familie) een motie ingediend in de Eerste Kamer waarin gevraagd wordt om de effecten van de cultuurbezuinigingen helder in kaart te brengen. Een motie. Het is dus géén staande beleid dat bezuinigingen die zó ingrijpend zijn en met zoveel rumoer waren omgeven, op hun doelmatigheid worden geëvalueerd. En kennelijk is de Tweede Kamer niet geïnteresseerd. Er wordt niet nagedacht, een visie ontwikkeld of zelfs maar geëvalueerd. Er wordt louter en alleen gesloopt.
Maakt u zich geen illusies over degenen die dit uitvoeren. Het gaat hier niet om ‘weeffouten’ of ‘opstartproblemen’ of abusievelijke consequenties van goed beleid. Dít is wat deze mensen -de Zijlstra’s, Bloks en de Opsteltens- willen. Zij die zichzelf presenteren als ‘postideologisch’ en zich beroepen op hun zuiver rationale, pragmatische denkwijze zijn in werkelijkheid allesbehalve zonder ideologie. Hun profetie berust op onder meer de macabere romans van Ayn Rand die ook de rechterkant van de Amerikaanse republikeinse partij al enkele tientallen jaren beïnvloedt. ‘The virtue of egoism’, leest u maar: ‘de maatschappij bestaat niet‘. Alleen de markt bestaat. En wie niet meedoet aan de markt, is een onbenul en onze aandacht niet waard. Zo luidt in het kort de heilsboodschap binnen de neoliberale parochie.

En zoals dat gaat met gelovigen: ze doen álles om hun gelijk te halen. Ook het kopen van niet functionerende gevechtsvliegtuigen die we niet nodig hebben en die we niet kunnen betalen. Dát is de zuivere rationaliteit van de (Nederlandse) neoliberaal.

Ach, u hoeft mij natuurlijk ook niet te ‘geloven’. Maar op een dag, bijvoorbeeld wanneer groenten uit uw eigen tuin onbetaalbaar zijn geworden door een monopolie op zaden én het heffen van omzetbelasting, denkt u wellicht nog eens aan dit malle stukje. Of gewoon vandaag: de dag dat de neoliberalen de publieke omroep verder slachten zodat we naar nog meer ‘vermarkte’ onzin kunnen kijken.

Advertenties

1 Response to “De neoliberale uitverkoop: cultureel ondernemerschap.”


  1. 1 Daan 09/10/2013 om 11:24 am

    Participatie maatschappij is ook niets meer dan een term uit de ondernemerswereld, de voedingsbodem voor het creatieve denken wordt helemaal leeggezogen, straks is er niets meer wat vermarkt kan worden omdat alle bestaanden ideeën zijn uitgemolken en er geen nieuwe aanwas meer is.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




Geerts Twitter

Deze site


%d bloggers liken dit: