Hans Abrahamsen, geboren in 1952, studeerde muziekgeschiedenis, muziektheorie en hoorn aan het conservatorium van Kopenhagen. Daarnaast had hij privéles in compositie van Per Nørgård en Pelle Gudmundsen-Holmgreen, twee van de grondleggers van een stroming die wel ‘nieuwe eenvoud’ (‘nye enkelhed’) wordt genoemd en die zich ontwikkelde in de jaren ’60 en ’70 uit het gedachtegoed van het minimalisme. Het minimalisme kwam overgewaaid uit de Verenigde Staten met de muziek van componisten als LaMonte Young, Steve Reich en Phillip Glass. Zij waren geïnspireerd door ideeën uit met name de beeldende kunst en transformeerden deze in éénduidige, uiterst economisch gecomponeerde muziek waarin herhaling, een gebrek aan ontwikkeling en een doorgaande ritmische puls de hoofdmoot vormen. Hoewel de componisten die zich op deze ‘nieuwe eenvoud’ beriepen uit reactie op de complexiteit van de seriële muziek die in de jaren ’50 nadrukkelijk werd gepromoot, deelt ze ook een overeenkomst daarmee. Beide stijlen beogen een zeker ‘objectivisme’ in de keuze en bewerking van muzikaal materiaal. Maar waar de serialisten uit Duitsland en Italië vertrouwden op de expressieve kracht van complexe en hoekige structuren, zocht deze nieuwe generatie haar heil in eenvoud en beperkingen.

Abrahamsen schreef aanvankelijk werk waarin eenvoudige contrasten tussen muzikaal materiaal werden uitgebuit. In stukken als Skum (1970) of Tien preludes voor strijkkwartet (1973) horen we deze contrasten tussen massieve ‘klankblokken’, vaak opgebouwd uit cellen van drie noten. Later in zijn carrière ontwikkelt Abrahamsen een meer complexe, dramatische stijl, te horen in onder meer zijn Tweede Strijkkwartet en Trompeten (1981), waarschijnlijk zijn meest populaire werk. Abrahamsens werk is doorgaans bondig en wordt gekenmerkt door lichte, verfijnd georkestreerde texturen, een gebrek aan scherpe dissonanten en de inzet van compositietechnieken als collage en pastiche. Door het volledige oeuvre van Abrahamsens heen is zijn aandacht voor transparantie in de instrumentatie de meest constante factor: niet voor niets doceert hij orkestratie aan het conservatorium waar hij zelf ooit werd opgeleid. In 1990 richtte Hans Abrahamsen met Søren Hansen het Århus Sinfonietta op, een ensemble dat sindsdien één van de belangrijkste uitvoerders en pleitbezorgers is van nieuwe muziek in Denemarken. Daarnaast is Abrahamsen ook actief als arrangeur van werk van Satie, Ravel en landgenoot Nielsen en werkte hij lang samen met Oliver Knussen, wiens werk u vóór de pauze hoorde.

Schnee is geschreven in opdracht van het Ensemble Reserche, een ensemble van negen musici gebaseerd in Freiburg. Het stuk ging in première op de Wittener Tage für Neue Kammermusik. Schnee is wat betreft lengte een uitzondering binnen het oeuvre van Abrahamsen dat gedomineerd wordt door korte vormen. Zijn Pianoconcert uit 2000 bijvoorbeeld duurt slechts een kwartier terwijl Schnee bijna een uur duurt. Abrahamsens muzikale taal is extreem gecomprimeerd en in die zin verwant met die van Anton Webern, hét voorbeeld voor de serialisten. Ook Webern schreef in uiterst korte vormen en mag met recht de koning van het muzikale aforisme genoemd worden. Schnee omvat evenwel een grote structuur die is opgebouwd uit 13 delen: 5 canons die elk zijn opgedeeld in een A en B-deel en onderbroken worden door 3 intermezzi. De negen musici zijn opgesteld in twee groepen van vier met de slagwerker daartussen. In de drie intermezzi horen we de musici hun instrumenten stemmen om microtonale tonen te realiseren.

De klanken die Schnee bevolken zijn uiterst karakteristiek: hoewel elk van de tien canons een opmerkelijk eigen karakter bezitten, associeert elk van de delen een klankmatige representatie van sneeuw. Het knarsende geluid wanneer je eroverheen loopt, de kristallachtige structuur van ijs, de volstrekt galmloze klank van de buitenwereld wanneer een pak sneeuw de grond bedekt. De enigmatische klanken die Schnee zo overdadig bevolken zijn geïnspireerd op de schilderijen vol grijstinten van kunstenaar Gerhard Richter. Zoals in Richters schilderijen het afgebeelde object maar nauwelijks zichtbaar is en slechts de suggestie van een afbeelding oproept, zo horen we in Schnee nog slechts de contouren van wat de muzikale conceptie geweest moet zijn. Een voorbeeld hiervan is het steeds terugkerende openingsmotief van de viool in de eerste canon waarbij Abrahamsen een ultrahoge boventoon voorschrijft en daarbij het speelvoorschrift ‘eisig’ geeft. De noot die klinkt lijkt nauwelijks meer te zijn dan bewegende lucht, zo ijl en zo breekbaar. Deze techniek heeft een plek in de partijen van alle strijkers en krijgt een echo in het wrijven met papier door de percussionist in Canon 1b. Klankmatig doet Schnee denken aan de bijzondere, verfijnde en eveneens enigmatische timbres die de Amerikaan Morton Feldman in zijn werk oproept, bijvoorbeeld in zijn stukken voor cello en piano.

De muzikale structuur vindt haar voorbeeld in de staalkaart van canonische principes die de Goldberg Variaties van Johann Sebastiaan Bach bevolken. De ‘objectivering’ die Abrahamsen en zijn geestverwanten voorstaan is in dit opzicht van belang: juist door de keuze van oude, traditionele compositietechnieken als de canon verkrijgt de muziek een vaste, objectieve waarde. Elke canon in Schnee is in drie delen gegoten waaruit een ABA structuur resulteert. Elk canon is geïnstrumenteerd voor een andere sectie uit het ensemble zodat het klankenpalet sterk varieert. Slechts enkele canons worden door het gehele ensemble gespeeld. Canon 4 is een homage aan Wolfgang Amadeus Mozart (WAM) en meer in het bijzonder diens Deutsche Tänze KV 605. Deze canons zijn bovenmatig hectisch geïnstrumenteerd en bevatten in vergelijking met de anderen veel meer muzikale informatie. In een ander tijdperk en in een andere gedaante had Canon 4 door kunnen gaan als het Scherzo van dit werk.

Opmerkelijk tot slot is dat Schnee oorspronkelijk bedoeld is om zonder dirigent uit te voeren. Al snel in haar nog korte uitvoeringsgeschiedenis bleek dat onhaalbaar om tot een uitvoering van dit stuk te komen die recht doet aan de bijzondere structuur en ongekend verfijnde klankrijkdom van dit stuk.

Advertenties

0 Responses to “Hans Abrahamsen – Schnee (2008)”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




Geerts Twitter

Deze site


%d bloggers liken dit: