Peter-Jan Wagemans schreef het Strijkkwartet no. 1 speciaal voor het DoelenKwartet. De Volkskrant schreef over het stuk:’Een van de kwartetten die zó opgenomen kunnen worden in de top-10 van Nederlandse strijkkwartetten is dat van Peter-Jan Wagemans uit 97/98. Het DoelenKwartet gaf een meeslepende uitvoering van dit sterke vijfdelige stuk vol stijlverwijzingen, van ijle Renaissance tot druipende Romantiek. Wagemans heeft veel te melden maar wordt nergens breedsprakig, is hevig expressief maar overschreeuwt zichzelf nooit’. Het citaat toont de worsteling van Wagemans met het vinden van zijn eigen stijl binnen een nog steeds door modernistische principes gemotiveerde muziekwereld. Met dit kwartet weet Wagemans zijn eigen stem te laten bovenkomen in de veelvoud van stilitische referenties en klassieke vormprincipes.
De opzet van het stuk is vijfdelig, waarbij de eerste vier delen steeds korter worden en alsmaar spaarzamere texturen krijgen en de laatste –Labyrinth getiteld- als een topzwaar slot het werk doet overhellen. Het eerste deel (Raccontando) vertoont een relatie met de dramatische opzet van het Renaissance Madrigaal: de instrumenten gaan een dialoog aan in paren. Dit eerste deel doet soms denken aan het beroemde Unanswered Question van Charles Ives waar een zacht klankbed de context biedt voor alsmaar heftiger erupties in de vorm van expressieve retorische elementen. Dan volgen weer homofone, massieve akkoordprogressies die worden afgesloten met een berustende cadens. Vaak is er een bourdontoon die het geheel van een stevig fundament voorziet.
Organum, het tweede deel, refereert aan de gelijknamige stijl die in de twaalfde eeuw in Parijs werd ontwikkeld. Parallel bewegende stemmen boven een ‘vaste’ tenorstem in de cello worden hier in een driedelige vorm gepresenteerd. Een fraai contrast geeft een korte, energieke passage waarin een brokstukje van een middeleeuwse melodie plots uitgroeit tot een energiek dansritme. De overgang naar het derde deel is bijna naadloos en onopvallend. Dit deel heet Give me the wings of faith to rise en start als een zonsopgang in de prille lente. Een constant wiegend ritme op fraaie harmonieën geeft de context aan een zich herhalende hoge noot. Dit procedé blijft het hele deel intact, aflsluitend met de pregnante herhaalde noot vergezeld nu van alle strijkers. De precisie die ook de vorige delen kenmerkte, leidt hier tot een oase van rust en vrede.
Het vierde deel start in de ijle hoogte met een melodie die als snel van een tegenstem wordt voorzien, fungerend als een echo. Langzaam maar zeker zakken de instrumenten nu allemaal naar de laagte waarna met een even drastisch als groots gebaar –pizzicati, het geluid van stokken op hout, gekraak- het stuk letterlijk óm wordt gelegd. De titel van dit vierde deel spreekt boekdelen: Fiery the angels fell (Roy Batty). Het is een citaat uit de film Blade Runner uit 1982 waar de androïde Roy Batty uiteindelijk zijn schepper doodt…
Het omvangrijke vijfde deel draagt de terechte titel Labyrinth. De veelvoud aan materiaal, invallen, zijstraten en doodlopende wegen die Wagemans hier etaleert, is als een doolhof. Dit deel heeft een zéér hoge energie, die vooral door het niet aflatend hoog tempo wordt vastgehouden. Rumoerige passages waarin chaos dreigt, worden afgewisseld met akelig precieze unisono van alle instrumenten. Dit slotdeel vereist niet alleen vier virtuoze spelers, het vereist bovenal een virtuoos strijkkwartet dat Wagemans’ haast brute zeggingskracht durft te dragen en onverbiddelijk uit te voeren. Wagemans’ liefde voor oude compositietechnieken zoals organum combineert hij hier op weergaloze wijze met nieuwe harmonieën, vormopvattingen en klankidealen. Het stuk eindigt stralend en sympathiek: Wagemans biedt enkele fraaie uitwegen uit dit Labyrinth van mogelijkheden dat hij in dit slotdeel openbaart. Die uitwegen zijn melancholische herinneringen aan voorbije tijden, schitterende flarden mist tegen een groene heuvel, herinnerend aan tijden van weleer.

Advertenties

0 Responses to “Peter-Jan Wagemans – Strijkkwartet nr. 1 (1998)”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




Geerts Twitter

Deze site


%d bloggers liken dit: